Een jaar geleden was in het nieuws dat er in een doos op een zolder van het vroegere atelier van beeldhouwer Mari Andriessen een aantal onbekende werken van de kunstenaar was gevonden. Het bleek te gaan om uitgewerkte ontwerpen uit 1936 voor glas-in-loodramen voor de kloosterkapel Maria ter Eem in Amersfoort. Een prachtige ontdekking, maar eerlijk gezegd komt dit soort ontdekkingen wel vaker voor. Ook wanneer het werk van deze beroemde beeldhouwer betreft.

Mari Andriessen, Zomer

Vier jaargetijden
Een paar jaar geleden kocht ik voor mijn kunsthandel een aantal terracotta reliëfs. Zij stelden de vier jaargetijden voor en waren gevonden op een rommelmarkt. De stijl en de signering met het monogram MA lieten over de maker geen twijfel bestaan; Mari Andriessen. Aan de achterzijde van de reliëfs zaten nog grote klodders cement. Waarschijnlijk hadden deze vier personificaties van de jaargetijden ingemetseld gezeten in een huis dat recent was afgebroken en meenden de slopers dat deze beeldhouwwerken de moeite van een voorzichtige verwijdering waard waren. Dat hadden ze goed gezien. Dergelijk vroeg werk van Mari Andriessen is niet alleen in zijn expressieve eenvoud zeer aantrekkelijk, maar ook kunsthistorisch interessant.

Mari Andriessen, Zomer

Oorlogsmonumenten
De Haarlemse beeldhouwer Mari Andriessen (1897-1979) is vooral bekend geworden met zijn oorlogsmonumenten. De Dokwerker aan het Jonas Daniël Meyerplein in Amsterdam is waarschijnlijk zijn bekendste werk, maar ook zijn kleine Anne Frank aan de voet van de oude Westertoren, vlakbij het Anne Frankhuis, is bij velen geliefd. Door de populariteit van dit werk zou men bijna vergeten dat Andriessen ook vóór de oorlog een indrukwekkend oeuvre heeft opgebouwd. Hij was als beeldhouwer klassiek geschoold. Na een opleiding aan de Haarlemse School voor Kunstnijverheid deed hij in 1917 toelatingsexamen voor de Rijksacademie te Amsterdam, waar hij werd hij toegelaten als een van de eerste leerlingen van de drie jaar eerder aangestelde professor Jan Bronner. Bronner was wars van abstractie en had een uitgesproken voorkeur voor de anatomisch verantwoorde figuratieve beeldhouwkunst. In de komende vijf jaar onderging Mari de strenge lessen van zijn leermeester en deze vertaalde hij in een strak gestileerde vormgeving, die geïnspireerd was op de gotische beeldhouwkunst. Deze stijl leende zich bijzonder goed voor een moderne religieuze toepassing.  

Kerkelijke kunst
Mari Andriessen had een katholieke achtergrond. Zijn moeder was streng katholiek en alle kinderen waren in die geest opgevoed, maar al tijdens zijn academietijd in Amsterdam nam Mari afstand van deze orthodoxe houding. Ten tijde van het interbellum voltrok zich onder Nederlandse katholieke jongeren een modernisering die in hun kunst zichtbaar is geworden. Geïnspireerd door het katholieke tijdschrift De Gemeenschap, onder redactie van onder meer de dichter Jan Engelman en de architect Willem Maas, gingen verschillende katholieke beeldhouwers en schilders, waaronder de gebroeders Jo en Steph Uiterwaal, Charles Eyck, Otto van Rees en Jozef Cantré, op zoek naar nieuwe verbeeldingen van hun geloof. Er ontwikkelde zich een katholieke avant-garde, waarbinnen geëxperimenteerd werd met verschillende kubistische en expressionistische stromingen. Dit sprak de jonge Mari Andriessen aan. Hij was een twijfelaar en voelde zich niet thuis in een starre geloof, maar wilde de kerk ook niet vaarwel zeggen. Daar kwam bij dat hij na zijn vertrek van de academie grote armoede kende en de kerk was een goede opdrachtgever. Zo ontstonden in deze periode verschillende van zijn religieuze beelden, groot en klein. Door hun hoekige vormgeving verraden ze nog de invloed van leermeester Bronner, maar ze zijn vriendelijker, speelser dan diens strenge beelden.

Mari Andriessen, Sint Agnes

Sint Agnes
Een kenmerkend voorbeeld van dit religieuze vooroorlogse werk van Mari Andriessen is het beeldje van de Heilige Sint Agnes. Dit charmante beeldje dateert uit 1934 en was onder meer te zien op de tentoonstelling ‘Schoonheid in devotie’ in Museum Amstelkring in 1997. Begin jaren dertig van de vorige eeuw werkte Andriessen voor de Agneskerk in Amsterdam. Dit kerkgebouw heeft hij duidelijk herkenbaar weergegeven aan haar voeten. Als beschermheilige strekt Agnes haar arm over het kerkgebouw uit. Deze kerk aan de Amstelveense weg in Amsterdam-Zuid is een pronkstuk van moderne Katholieke kunst uit de interbellumperiode. De altaren werden gemaakt door Jan Eloy, Leo en Joanna Brom, Nico Witteman leverde het smeedwerk en Joep Nicolas kreeg de opdracht voor de ramen. Samen met Mari Andriessen kunnen zij gezien worden als representanten van de Katholieke avant-garde in de religieuze kunst.

Mari Andriessen, Anna te Drieën

Anna te Drieën
Deze stijl van Mari Andriessen, gekenmerkt door een hoekige vormgeving en vriendelijk-naïeve uitstraling, is terug te vinden in veel van zijn vooroorlogse werk. Het geldt zeker ook voor zijn beeldje van Anna te Drieën, voorstellende de "aardse Drie-Eenheid" (in het Latijn Trinitas Terrestris), in tegenstelling tot de "goddelijke Drie-Eenheid" (Trinitas Caelestis). Het kwam recent tevoorschijn uit de nalatenschap van professor Paul Grégoire (1915-1988), collega en vriend van Mari Andriessen. Na zijn overlijden kwam het in het bezit van een van zijn kinderen en men kan om die reden niet spreken van een ontdekking, want binnen de familie Grégoire was dit beeldje al jaren bekend. Maar voor mij was het, toen ik het voor de eerste keer zag, wel degelijk een verrassing. Gelukkig heeft het nu zijn weg gevonden naar Museum Beelden Aan Zee te Scheveningen, waar een groot publiek er van kan gaan genieten. Want ik ben er van overtuigd dat voor velen dit vooroorlogse werk van Mari Andriessen een ontdekking zal zijn.

COPYRIGHT 2010 drs. Jaap Versteegh, alle rechten voorbehouden
Niets uit dit artikel, inclusief begeleidende illustraties, kan of mag gereproduceerd worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurrechtelijke houder.