't Welvaaren der Alkmaarze Coffij Negootie

De hier beschreven glazen bokaal met deksel werd in 1986 verworven in Engeland. Bij een eerste beschouwing werd de nieuwsgierigheid al meteen geprikkeld door de inscriptie en de niet verklaarde initialen die in de fraai gegraveerde voorstelling op de kelk voorkomen.


Afb.1. Glazen Bokaal met deksel en de inscriptie 'T WELVAAREN DER ALKMAARZE COFFIJ NEGOOTIE'. H 31 cm. coll.: Peter Korf de Gidts

De betreffende bokaal (afb. 1) is uit zogenaamde loodglas vervaardigd en behoort tot de zogenaamde groep Newcastle-glazen, die gekenmerkt wordt door een evenwichtige opbouw van kelk, stam en voet en een heldere, homogene glasmassa met een minimum aan luchtinsluitingen, verontreinigingen en vloeilijnen. De stam en de dekselknop van deze bokaal zijn voorzien van knopen met ingebrachte luchtbelletjes oftewel 'tranen', die we eveneens dikwijls bij Newcastle-glas aantreffen *. De aan de onderzijde afgeronde trechtervormige kelk is geplaatst op een massieve omgekeerd balustervormige stam met aan de onder- en bovenzijde een iets afgeplatte knoop. In de baluster is een dubbele krans met elk zeven tranen verwerkt.

De voet is licht conisch gevormd. Het enigszins gewelfde deksel rust met een steunrand op de kelk. De dekselknop is opgebouwd uit een knoop met een dubbele krans van elk tien tranen, geplaatst tussen glazen schijfjes en eenzelfde knoop daarop een massief cylindrisch deel als knop. Men kan zich afvragen of dit, tot nu toe als 'typisch Engels' aangemerkte glas, wellicht in Nederland werd gemaakt.

Op de kelk zien we een met het rad gegraveerde voorstelling, die zonder twijfel door een Nederlandse beroepsgraveur werd aangebracht. De gravering is van zeer goede kwaliteit maar helaas ontbreekt, zoals op de meeste gegraveerde glazen, een signatuur.


Afb. 2. Indiaan met Mercuriusstaf en -helm.

Op de kelk staat de naakte Mercurius (afb. 2) afgebeeld, met lendendoek en een pijlenkoker op de rug, op zijn hoofd de gevleugelde helm en in zijn linkerhand de mercuriusstaf. In zijn rechterhand die op een gekuipt houten vaatje rust, houdt hij een beurs  [1]. Aan zijn rechterzijde staat een palm-boom, aan de andere kant zien we twee, met touw dichtgesnoerde balen (afb. 3) waarvan op de ene het V. O. C.-monogram en het woord JAVA is te lezen en op de andere het monogram G.W.C. van de Generale Westindische Compagnie en het woord SURINAME te zien zijn. Zowel de ton als de balen zijn voorzien van een koopmansmerk: een cirkel en een kruis. de ton heeft op het deksel een telmerk. Beide balen zijn gemerkt met de initialen PVDN. Boven de voorstelling is de inscriptie aangebracht:

't WELVAAREN DER ALKMAARZE COFFIJ NEGOOTIE'.


Afb. 3. Balen, gemerkt resp. V.O.C. Java en G. W. C. Suriname en de balenmerken PVDN.

Het deksel is voorzien van een met het rad gegraveerde zonnebloem met aan weerszijden bladranken. Onderzoek in het stedelijk archief van Alkmaar bracht de verklaring van het merk op de balen. 'PVDN' staat voor Pieter van der Nolle.
Pieter van der Nolle werd op 13 maart 1738 gedoopt te Alkmaar, als zoon van de kousenhandelaar Hendrik van der Nolle en Cornelia Verschragen [ 2].

Hij werd geboren in het nog bestaande huis Oudegracht 180 (afb. 4) dat zijn vader kocht op 10 januari 1714 [3]. Als jongeman werkte Pieter van der Nolle als 'winkelkneght' bij Jan van Groet, die handel dreef in koffie en thee. Dat de jonge Pieter zijn werk tot tevredenheid verrichtte mogen we afleiden uit het testament waarin Jan van Groet bepaalde dat na zijn overlijden, Pieter in de gelegenheid moest worden gesteld zijn zaak over te nemen  [4].


Afb. 4. Oudegracht 180 te Alkmaar
foto: Gem. Archief Topografische Atlas Alkmaar (1945)


Op 20 december 1760 vond voor schepenen van Alkmaar dit transport plaats, namens de executeuren van het testament van Jan van Groet: 'een Huijs en Erve Staende ende Gelegen binnen dese Stad aan de Oostzijde van de Appelsteegh (afb. 5) verheelt met nog een Huijs, uijtkomende aan de Noord zijde van 't Fnidsen tegens over de Jan of Hekelstraat, belent met Anthony van Aalst ten noorden en Willem van Orde ten Zuijden, item een Huys en Erve geappropieert tot een Pakhuys staende en de gelegen aan de Oostzijde van de Agterdam, belent met de Erve van Gijsbert van Campen ten Noorden, ende Jan Groen ten Zuyden met de Winkel Gereetschappen'  [5].

De overnamesom was bepaald op f 6.000,-, welk bedrag, indien Pieter van der Nolle bier de voorkeur aan zou geven, ook geleend kon worden tegen een rente van 3% per jaar. Voor dit in die tijd aanzienlijke bedrag verwierf hij dus twee panden en de 'gereedschappen' ofwel de inventaris, die bestond uit o. a. winkeltoonbanken en weegschalen. De voorraden werden overgenomen tegen taxatiewaarde, die bepaald werd door twee door partijen aan te wijzen taxateurs. Ook hiervoor werd een betalingsregeling getroffen.

Twee dagen eerder (18 december 1760) werd Pieter van der Nolle opgenomen in het register van 'geadmitteerde Verkoopers van droge Coffij, Tee en Schokkolade', een vergunning die om de vijfjaar vernieuwd moest worden.


Afb. 5. Appelsteeg, oostzijde te Alkmaar
foto: Gem. Archief Alkmaar Topografische Atlas.

  • 4-2-2010

Comments (0)

Post a Comment
* Your Name:
* Your Email:
(not publicly displayed)
Reply Notification:
Approval Notification:
Website:
* Security Image:
Security Image Generate new
Copy the numbers and letters from the security image:
* Message:

Was it of interest?  Why not share it with others!










List of Authors